प्रवेशः - सूक्तिः #10
गुणाः पूजास्थानं गुणिषु न च लिङ्गं न च वयः ।
| विषयः | विवरणम् |
|---|---|
| अन्वयः | गुणिषु , गुणाः पूजास्थानं (सन्ति) । लिङ्गं च (पूजास्थानं) न (अस्ति) । वयः च (अपि) (पूजास्थानं) न (अस्ति) । |
| Purport | In one who is endowed with good qualities, good virtues are the grounds of respect. Neither is the gender, (the ground of respect); nor (also) is the age, (the ground of respect). |
गुणिषु
गुणिन् / पुं / स.वि / ब.व [शब्द-रूपम्](in the possessor of good qualities, in the one who is endowed with good qualities)
| गुणिन् / पुं | एक-वचनम् | द्वि-वचनम् | बहु-वचनम |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | गुणी | गुणिनौ | गुणिनः |
| द्वितीया | गुणिनम् | गुणिनौ | गुणिनः |
| तृतीया | गुणिना | गुणिभ्याम् | गुणिभिः |
| चतुर्थी | गुणिने | गुणिभ्याम् | गुणिभ्यः |
| पञ्चमी | गुणिनः | गुणिभ्याम् | गुणिभ्यः |
| षष्ठी | गुणिनः | गुणिनोः | गुणिनाम् |
| सप्तमी | गुणिनि | गुणिनोः | गुणिषु |
| सम्बोधन | गुणिन् | गुणिनौ | गुणिनः |
पद-विवरणम् :-
- गुण + अस्त्यर्थे इनि (सूत्र० ५|२|११५) = गुणिन् / त्रि (-णी-णिनी-णि) ।
(the possessor of good qualities, the one who is endowed with good qualities)गुणिन् / पुं एक-वचनम् द्वि-वचनम् बहु-वचनम प्रथमा गुणी गुणिनौ गुणिनः द्वितीया गुणिनम् गुणिनौ गुणिनः तृतीया गुणिना गुणिभ्याम् गुणिभिः चतुर्थी गुणिने गुणिभ्याम् गुणिभ्यः पञ्चमी गुणिनः गुणिभ्याम् गुणिभ्यः षष्ठी गुणिनः गुणिनोः गुणिनाम् सप्तमी गुणिनि गुणिनोः गुणिषु सम्बोधन गुणिन् गुणिनौ गुणिनः गुणिनी / स्त्री एक-वचनम् द्वि-वचनम् बहु-वचनम् प्रथमा गुणिनी गुणिन्यौ गुणिन्यः द्वितीया गुणिनीम् गुणिन्यौ गुणिनीः तृतीया गुणिन्या गुणिनीभ्याम् गुणिनीभिः चतुर्थी गुणिन्यै गुणिनीभ्याम् गुणिनीभ्यः पञ्चमी गुणिन्याः गुणिनीभ्याम् गुणिनीभ्यः षष्ठी गुणिन्याः गुणिन्योः गुणिनीनाम् सप्तमी गुणिन्याम् गुणिन्योः गुणिनीषु सम्बोधन गुणिनि गुणिन्यौ गुणिन्यः गुणिन् / नपुं एक-वचनम् द्वि-वचनम् बहु-वचनम् प्रथमा गुणि गुणिनी गुणीनि द्वितीया गुणि गुणिनी गुणीनि तृतीया गुणिना गुणिभ्याम् गुणिभिः चतुर्थी गुणिने गुणिभ्याम् गुणिभ्यः पञ्चमी गुणिनः गुणिभ्याम् गुणिभ्यः षष्ठी गुणिनः गुणिनोः गुणिनाम् सप्तमी गुणिनि गुणिनोः गुणिषु सम्बोधन गुणि / गुणिन् गुणिनी गुणीनि - गुण + अच् (सूत्र० ३|१|१३४) = गुण / पुं (-णः) ।
(a virtue, quality, attribute, or property in general)गुण / पुं एक-वचनम् द्वि-वचनम् बहु-वचनम प्रथमा गुणः गुणौ गुणाः द्वितीया गुणम् गुणौ गुणान् तृतीया गुणेन गुणाभयाम् गुणैः चतुर्थी गुणाय गुणाभयाम् गुणेभ्यः पञ्चमी गुणात् / द् गुणाभयाम् गुणेभ्यः षष्ठी गुणस्य गुणयोः गुणानाम् सप्तमी गुणे गुणयोः गुणेषु सम्बोधन गुण गुणौ गुणाः - गुण [गुण आमन्त्रणे ; चुरादिः ; उभयपदी ; सकर्मकः ; सेट्]
(to invite, to call, to sign, to speak intelligently)
गुणाः
गुण / पुं / प्र.वि / ब.व [शब्द-रूपम्](good virtues, good qualities, good attributes)
| गुण / पुं | एक-वचनम् | द्वि-वचनम् | बहु-वचनम |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | गुणः | गुणौ | गुणाः |
| द्वितीया | गुणम् | गुणौ | गुणान् |
| तृतीया | गुणेन | गुणाभयाम् | गुणैः |
| चतुर्थी | गुणाय | गुणाभयाम् | गुणेभ्यः |
| पञ्चमी | गुणात् / द् | गुणाभयाम् | गुणेभ्यः |
| षष्ठी | गुणस्य | गुणयोः | गुणानाम् |
| सप्तमी | गुणे | गुणयोः | गुणेषु |
| सम्बोधन | गुण | गुणौ | गुणाः |
पद-विवरणम् :-
- गुण + अच् (सूत्र० ३|१|१३४) = गुण / पुं (-णः) ।
(a virtue, quality, attribute, or property in general)गुण / पुं एक-वचनम् द्वि-वचनम् बहु-वचनम प्रथमा गुणः गुणौ गुणाः द्वितीया गुणम् गुणौ गुणान् तृतीया गुणेन गुणाभयाम् गुणैः चतुर्थी गुणाय गुणाभयाम् गुणेभ्यः पञ्चमी गुणात् / द् गुणाभयाम् गुणेभ्यः षष्ठी गुणस्य गुणयोः गुणानाम् सप्तमी गुणे गुणयोः गुणेषु सम्बोधन गुण गुणौ गुणाः - गुण [गुण आमन्त्रणे ; चुरादिः ; उभयपदी ; सकर्मकः ; सेट्]
(to invite, to call, to sign, to speak intelligently)
पूजास्थानम्
पूजास्थान / नपुं / द्वि.वि / ए.व [शब्द-रूपम्]({object} ground of respect, place of worship)
| पूजास्थान / नपुं | एक-वचनम् | द्वि-वचनम् | बहु-वचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | पूजास्थानम् | पूजास्थाने | पूजास्थानानि |
| द्वितीया | पूजास्थानम् | पूजास्थाने | पूजास्थानानि |
| तृतीया | पूजास्थानेन | पूजास्थानाभयाम् | पूजास्थानैः |
| चतुर्थी | पूजास्थानाय | पूजास्थानाभयाम् | पूजास्थानेभ्यः |
| पञ्चमी | पूजास्थानात् / द् | पूजास्थानाभयाम् | पूजास्थानेभ्यः |
| षष्ठी | पूजास्थानस्य | पूजास्थानयोः | पूजास्थानानाम् |
| सप्तमी | पूजास्थाने | पूजास्थानयोः | पूजास्थानेषु |
| सम्बोधन | पूजास्थान | पूजास्थाने | पूजास्थानानि |
पद-विवरणम् :-
- [षष्ठी-तत्-पुरुष-समासः]
पूजायाः स्थानम् इति पूजास्थानम्, तत् पूजास्थानम् । पूजास्थान / नपुं (-नं) ।
({object} ground of respect, place of worship)पूजास्थान / नपुं एक-वचनम् द्वि-वचनम् बहु-वचनम् प्रथमा पूजास्थानम् पूजास्थाने पूजास्थानानि द्वितीया पूजास्थानम् पूजास्थाने पूजास्थानानि तृतीया पूजास्थानेन पूजास्थानाभयाम् पूजास्थानैः चतुर्थी पूजास्थानाय पूजास्थानाभयाम् पूजास्थानेभ्यः पञ्चमी पूजास्थानात् / द् पूजास्थानाभयाम् पूजास्थानेभ्यः षष्ठी पूजास्थानस्य पूजास्थानयोः पूजास्थानानाम् सप्तमी पूजास्थाने पूजास्थानयोः पूजास्थानेषु सम्बोधन पूजास्थान पूजास्थाने पूजास्थानानि - पूज् + भावे अङ् (सूत्र० ३|३|१०५) = पूजा / स्त्री (-जा) ।
(worship, culture, respect)पूजा / स्त्री एक-वचनम् द्वि-वचनम् बहु-वचनम् प्रथमा पूजा पूजे पूजाः द्वितीया पूजाम् पूजे पूजाः तृतीया पूजया पूजाभ्याम् पूजाभिः चतुर्थी पूजायै पूजाभ्याम् पूजाभ्यः पञ्चमी पूजायाः पूजाभ्याम् पूजाभ्यः षष्ठी पूजायाः पूजयोः पूजानाम् सप्तमी पूजायाम् पूजयोः पूजासु सम्बोधन पूजे पूजे पूजाः - पूज् [पूजँ पूजायाम् ; चुरादिः ; उभयपदी ; सकर्मकः ; सेट्]
(to worship, to pray, to honor, to respect) - स्था + ल्युट् (सूत्र० ३|३|११५) = स्थान / नपुं (-नं) ।
([1] the act of staying; [2] place, spot, site)स्थान / नपुं एक-वचनम् द्वि-वचनम् बहु-वचनम् प्रथमा स्थानम् स्थाने स्थानानि द्वितीया स्थानम् स्थाने स्थानानि तृतीया स्थानेन स्थानाभयाम् स्थानैः चतुर्थी स्थानाय स्थानाभयाम् स्थानेभ्यः पञ्चमी स्थानात् / द् स्थानाभयाम् स्थानेभ्यः षष्ठी स्थानस्य स्थानयोः स्थानानाम् सप्तमी स्थाने स्थानयोः स्थानेषु सम्बोधन स्थान स्थाने स्थानानि - स्था [ष्ठा गतिनिवृत्तौ ; भ्वादिः ; परस्मैपदी ; अकर्मकः ; अनिट्]
(to stay, to stand)
(सन्ति)
अस् + कर्तरि लँट् / प्र.पु / ब.व [धातु-रूपम्](are)
| अस् + कर्तरि लँट् | एक-वचनम् | द्वि-वचनम् | बहु-वचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथम-पुरुषः | अस्ति | स्तः | सन्ति |
| मध्यम-पुरुषः | असि | स्थः | स्थ |
| उत्तम-पुरुषः | अस्मि | स्वः | स्मः |
धातु-विवरणम् :-
- अस् [असँ भुवि ; अदादिः ; परस्मैपदी ; अकर्मकः ; सेट्]
(to be, to exist)
लिङ्गं च
(and gender)लिङ्गम्
लिङ्ग / नपुं / प्र.वि / ए.व [शब्द-रूपम्](gender)
| लिङ्ग / नपुं | एक-वचनम् | द्वि-वचनम् | बहु-वचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | लिङ्गम् | लिङ्गे | लिङ्गानि |
| द्वितीया | लिङ्गम् | लिङ्गे | लिङ्गानि |
| तृतीया | लिङ्गेन | लिङ्गाभयाम् | लिङ्गैः |
| चतुर्थी | लिङ्गाय | लिङ्गाभयाम् | लिङ्गेभ्यः |
| पञ्चमी | लिङ्गात् / द् | लिङ्गाभयाम् | लिङ्गेभ्यः |
| षष्ठी | लिङ्गस्य | लिङ्गयोः | लिङ्गानाम् |
| सप्तमी | लिङ्गे | लिङ्गयोः | लिङ्गेषु |
| सम्बोधन | लिङ्ग | लिङ्गे | लिङ्गानि |
पद-विवरणम् :-
- लिङ्ग् + अच् (सूत्र० ३|१|१३४) = लिङ्ग / नपुं (-ङ्गं) ।
(gender)लिङ्ग / नपुं एक-वचनम् द्वि-वचनम् बहु-वचनम् प्रथमा लिङ्गम् लिङ्गे लिङ्गानि द्वितीया लिङ्गम् लिङ्गे लिङ्गानि तृतीया लिङ्गेन लिङ्गाभयाम् लिङ्गैः चतुर्थी लिङ्गाय लिङ्गाभयाम् लिङ्गेभ्यः पञ्चमी लिङ्गात् / द् लिङ्गाभयाम् लिङ्गेभ्यः षष्ठी लिङ्गस्य लिङ्गयोः लिङ्गानाम् सप्तमी लिङ्गे लिङ्गयोः लिङ्गेषु सम्बोधन लिङ्ग लिङ्गे लिङ्गानि - लिङ्ग् [लिगिँ गतौ ; भ्वादिः ; परस्मैपदी ; सकर्मकः ; सेट्]
(to go)
च
च / अव्ययम्(and)
पद-विवरणम् :-
- च / अव्ययम् ।
(and)
(पूजास्थानम्)
पूजास्थान / नपुं / द्वि.वि / ए.व [शब्द-रूपम्]({object} ground of respect, place of worship)
| पूजास्थान / नपुं | एक-वचनम् | द्वि-वचनम् | बहु-वचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | पूजास्थानम् | पूजास्थाने | पूजास्थानानि |
| द्वितीया | पूजास्थानम् | पूजास्थाने | पूजास्थानानि |
| तृतीया | पूजास्थानेन | पूजास्थानाभयाम् | पूजास्थानैः |
| चतुर्थी | पूजास्थानाय | पूजास्थानाभयाम् | पूजास्थानेभ्यः |
| पञ्चमी | पूजास्थानात् / द् | पूजास्थानाभयाम् | पूजास्थानेभ्यः |
| षष्ठी | पूजास्थानस्य | पूजास्थानयोः | पूजास्थानानाम् |
| सप्तमी | पूजास्थाने | पूजास्थानयोः | पूजास्थानेषु |
| सम्बोधन | पूजास्थान | पूजास्थाने | पूजास्थानानि |
पद-विवरणम् :-
- [षष्ठी-तत्-पुरुष-समासः]
पूजायाः स्थानम् इति पूजास्थानम्, तत् पूजास्थानम् । पूजास्थान / नपुं (-नं) ।
({object} ground of respect, place of worship)पूजास्थान / नपुं एक-वचनम् द्वि-वचनम् बहु-वचनम् प्रथमा पूजास्थानम् पूजास्थाने पूजास्थानानि द्वितीया पूजास्थानम् पूजास्थाने पूजास्थानानि तृतीया पूजास्थानेन पूजास्थानाभयाम् पूजास्थानैः चतुर्थी पूजास्थानाय पूजास्थानाभयाम् पूजास्थानेभ्यः पञ्चमी पूजास्थानात् / द् पूजास्थानाभयाम् पूजास्थानेभ्यः षष्ठी पूजास्थानस्य पूजास्थानयोः पूजास्थानानाम् सप्तमी पूजास्थाने पूजास्थानयोः पूजास्थानेषु सम्बोधन पूजास्थान पूजास्थाने पूजास्थानानि - पूज् + भावे अङ् (सूत्र० ३|३|१०५) = पूजा / स्त्री (-जा) ।
(worship, culture, respect)पूजा / स्त्री एक-वचनम् द्वि-वचनम् बहु-वचनम् प्रथमा पूजा पूजे पूजाः द्वितीया पूजाम् पूजे पूजाः तृतीया पूजया पूजाभ्याम् पूजाभिः चतुर्थी पूजायै पूजाभ्याम् पूजाभ्यः पञ्चमी पूजायाः पूजाभ्याम् पूजाभ्यः षष्ठी पूजायाः पूजयोः पूजानाम् सप्तमी पूजायाम् पूजयोः पूजासु सम्बोधन पूजे पूजे पूजाः - पूज् [पूजँ पूजायाम् ; चुरादिः ; उभयपदी ; सकर्मकः ; सेट्]
(to worship, to pray, to honor, to respect) - स्था + ल्युट् (सूत्र० ३|३|११५) = स्थान / नपुं (-नं) ।
([1] the act of staying; [2] place, spot, site)स्थान / नपुं एक-वचनम् द्वि-वचनम् बहु-वचनम् प्रथमा स्थानम् स्थाने स्थानानि द्वितीया स्थानम् स्थाने स्थानानि तृतीया स्थानेन स्थानाभयाम् स्थानैः चतुर्थी स्थानाय स्थानाभयाम् स्थानेभ्यः पञ्चमी स्थानात् / द् स्थानाभयाम् स्थानेभ्यः षष्ठी स्थानस्य स्थानयोः स्थानानाम् सप्तमी स्थाने स्थानयोः स्थानेषु सम्बोधन स्थान स्थाने स्थानानि - स्था [ष्ठा गतिनिवृत्तौ ; भ्वादिः ; परस्मैपदी ; अकर्मकः ; अनिट्]
(to stay, to stand)
न (अस्ति)
(is not there, does not exist, is not)न
न / अव्ययम्(no)
पद-विवरणम् :-
- न / अव्ययम् ।
(no)
अस्ति
अस् + कर्तरि लँट् / प्र.पु / ए.व [धातु-रूपम्](is)
| अस् + कर्तरि लँट् | एक-वचनम् | द्वि-वचनम् | बहु-वचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथम-पुरुषः | अस्ति | स्तः | सन्ति |
| मध्यम-पुरुषः | असि | स्थः | स्थ |
| उत्तम-पुरुषः | अस्मि | स्वः | स्मः |
धातु-विवरणम् :-
- अस् [असँ भुवि ; अदादिः ; परस्मैपदी ; अकर्मकः ; सेट्]
(to be, to exist)
वयः च (अपि)
(and age as well)वयः
वयस् / नपुं / प्र.वि / ए.व [शब्द-रूपम्](age, youth)
| वयस् / नपुं | एक-वचनम् | द्वि-वचनम् | बहु-वचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | वयः | वयसी | वयांसि |
| द्वितीया | वयः | वयसी | वयांसि |
| तृतीया | वयसा | वयोभ्याम् | वयोभिः |
| चतुर्थी | वयसे | वयोभ्याम् | वयोभ्यः |
| पञ्चमी | वयसः | वयोभ्याम् | वयोभ्यः |
| षष्ठी | वयसः | वयसोः | वयसाम् |
| सप्तमी | वयसि | वयसोः | वयःसु / वयस्सु |
| सम्बोधन | वयः | वयसी | वयांसि |
पद-विवरणम् :-
- वय् + असुन् (उणा० ४|१८८) = वयस् / नपुं (-यः) ।
(age, youth)वयस् / नपुं एक-वचनम् द्वि-वचनम् बहु-वचनम् प्रथमा वयः वयसी वयांसि द्वितीया वयः वयसी वयांसि तृतीया वयसा वयोभ्याम् वयोभिः चतुर्थी वयसे वयोभ्याम् वयोभ्यः पञ्चमी वयसः वयोभ्याम् वयोभ्यः षष्ठी वयसः वयसोः वयसाम् सप्तमी वयसि वयसोः वयःसु / वयस्सु सम्बोधन वयः वयसी वयांसि - वय् [वयँ गतौ ; भ्वादिः ; आत्मनेपदी ; सकर्मकः ; सेट्]
(to go)
च
च / अव्ययम्(and)
पद-विवरणम् :-
- च / अव्ययम् ।
(and)
अपि
अपि / अव्ययम्(even, also, too)
पद-विवरणम् :-
- अपि / अव्ययम् ।
(even, also, too)
(पूजास्थानम्)
पूजास्थान / नपुं / द्वि.वि / ए.व [शब्द-रूपम्]({object} ground of respect, place of worship)
| पूजास्थान / नपुं | एक-वचनम् | द्वि-वचनम् | बहु-वचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | पूजास्थानम् | पूजास्थाने | पूजास्थानानि |
| द्वितीया | पूजास्थानम् | पूजास्थाने | पूजास्थानानि |
| तृतीया | पूजास्थानेन | पूजास्थानाभयाम् | पूजास्थानैः |
| चतुर्थी | पूजास्थानाय | पूजास्थानाभयाम् | पूजास्थानेभ्यः |
| पञ्चमी | पूजास्थानात् / द् | पूजास्थानाभयाम् | पूजास्थानेभ्यः |
| षष्ठी | पूजास्थानस्य | पूजास्थानयोः | पूजास्थानानाम् |
| सप्तमी | पूजास्थाने | पूजास्थानयोः | पूजास्थानेषु |
| सम्बोधन | पूजास्थान | पूजास्थाने | पूजास्थानानि |
पद-विवरणम् :-
- [षष्ठी-तत्-पुरुष-समासः]
पूजायाः स्थानम् इति पूजास्थानम्, तत् पूजास्थानम् । पूजास्थान / नपुं (-नं) ।
({object} ground of respect, place of worship)पूजास्थान / नपुं एक-वचनम् द्वि-वचनम् बहु-वचनम् प्रथमा पूजास्थानम् पूजास्थाने पूजास्थानानि द्वितीया पूजास्थानम् पूजास्थाने पूजास्थानानि तृतीया पूजास्थानेन पूजास्थानाभयाम् पूजास्थानैः चतुर्थी पूजास्थानाय पूजास्थानाभयाम् पूजास्थानेभ्यः पञ्चमी पूजास्थानात् / द् पूजास्थानाभयाम् पूजास्थानेभ्यः षष्ठी पूजास्थानस्य पूजास्थानयोः पूजास्थानानाम् सप्तमी पूजास्थाने पूजास्थानयोः पूजास्थानेषु सम्बोधन पूजास्थान पूजास्थाने पूजास्थानानि - पूज् + भावे अङ् (सूत्र० ३|३|१०५) = पूजा / स्त्री (-जा) ।
(worship, culture, respect)पूजा / स्त्री एक-वचनम् द्वि-वचनम् बहु-वचनम् प्रथमा पूजा पूजे पूजाः द्वितीया पूजाम् पूजे पूजाः तृतीया पूजया पूजाभ्याम् पूजाभिः चतुर्थी पूजायै पूजाभ्याम् पूजाभ्यः पञ्चमी पूजायाः पूजाभ्याम् पूजाभ्यः षष्ठी पूजायाः पूजयोः पूजानाम् सप्तमी पूजायाम् पूजयोः पूजासु सम्बोधन पूजे पूजे पूजाः - पूज् [पूजँ पूजायाम् ; चुरादिः ; उभयपदी ; सकर्मकः ; सेट्]
(to worship, to pray, to honor, to respect) - स्था + ल्युट् (सूत्र० ३|३|११५) = स्थान / नपुं (-नं) ।
([1] the act of staying; [2] place, spot, site)स्थान / नपुं एक-वचनम् द्वि-वचनम् बहु-वचनम् प्रथमा स्थानम् स्थाने स्थानानि द्वितीया स्थानम् स्थाने स्थानानि तृतीया स्थानेन स्थानाभयाम् स्थानैः चतुर्थी स्थानाय स्थानाभयाम् स्थानेभ्यः पञ्चमी स्थानात् / द् स्थानाभयाम् स्थानेभ्यः षष्ठी स्थानस्य स्थानयोः स्थानानाम् सप्तमी स्थाने स्थानयोः स्थानेषु सम्बोधन स्थान स्थाने स्थानानि - स्था [ष्ठा गतिनिवृत्तौ ; भ्वादिः ; परस्मैपदी ; अकर्मकः ; अनिट्]
(to stay, to stand)
न (अस्ति)
(is not there, does not exist, is not)न
न / अव्ययम्(no)
पद-विवरणम् :-
- न / अव्ययम् ।
(no)
अस्ति
अस् + कर्तरि लँट् / प्र.पु / ए.व [धातु-रूपम्](is)
| अस् + कर्तरि लँट् | एक-वचनम् | द्वि-वचनम् | बहु-वचनम् |
|---|---|---|---|
| प्रथम-पुरुषः | अस्ति | स्तः | सन्ति |
| मध्यम-पुरुषः | असि | स्थः | स्थ |
| उत्तम-पुरुषः | अस्मि | स्वः | स्मः |
धातु-विवरणम् :-
- अस् [असँ भुवि ; अदादिः ; परस्मैपदी ; अकर्मकः ; सेट्]
(to be, to exist)
Comments
Post a Comment